Olfactory Art Manifest

 

 

Op 11 augustus 1913 publiceerde Carlo Carrá "La Pittura dei suoni, rumori, odori: Manifesto futurista" [The Painting of Sounds, Noises, Smells: Futurist Manifesto]. Dit is het eerste manifest waarin o.a. verwezen wordt naar geur.

Maar sindsdien werd geur in de beeldende kunsten toch nog maar sporadisch gebruikt. Er werd wel naar geur verwezen, maar geur als medium van het werk werd heel zelden toegepast. Enkelingen wisten hun weg te vinden naar dit medium, maar het bleef bij een éénmalig of sporadisch gebruik. Het zou nog tot de laatste decennia van de 20ste eeuw duren eer beeldende kunstenaars geur als medium consequent in al hun werken hanteerden.

Al bleef het aantal beeldende kunstenaars dat alleen werken creëerde met geur of geur gebruikte in combinatie met het visuele en/of auditieve eerst beperkt. De laatste decennia is er duidelijk een toename van kunstenaars die geur als een evenwaardig medium zien zoals verf en andere klassieke media. Geur wordt als 'onderdeel van het kunstwerk' of 'geur als het kunstwerk' an sich meer ter waarde geschat.

Er is ook een duidelijke toename van interesse uit de geurindustrie, meer bepaald de parfumwereld, die hun geurcreatie naar voor brengen als een kunstwerk, gelinkt of niet gelinkt aan de beeldende kunsten. Sommige klassieke parfums worden zelfs vergeleken met bepaalde ismen uit de kunstgeschiedenis. Sommige 'neuzen' zien hun werk niet in het teken van de commercie en zoeken eerder meer naar het perfecte geurkunstwerk.

Er ontstaan cross-overs en samenwerkingen tussen parfumeurs en beeldende kunstenaars. Kunstenaars leren de wereld van de geur meer kennen en neuzen zien de meerwaarde in om hun geurwerk te linken aan een bepaalde maatschappelijke context. Geur is nog nooit zo hot geweest in de kunstwereld als de laatste jaren en we staan nog maar aan het begin van deze revelatie.

Het meest misprezen zintuig doorheen de (kunst)geschiedenis kreeg zelden zoveel aandacht in de kunstwereld als de laatste decennia. Instituten, organisaties en diverse musea tonen meer en meer olfactory art. Er ontstaan zelf organisaties, instituten en musea die zich specialiseren in Olfactory Art. Ook kunsthogescholen staan meer open voor het integreren van geur als medium van het kunstwerk in de educatie van jong aankomend geweld.
Jonge kunstenaars staan hierdoor juist meer open voor het integreren van geur in hun werk. Ze durven het geurexperiment aan.

Net zoals geluid, fotografie en video aanvaarde media zijn geworden, wordt geur stilaan gemeengoed van de beeldende kunsten. Doch blijft de integratie voorlopig beperkt en daarom dit schrijven van een Manifest om Olfactory Art extra onder de aandacht te brengen als waardige kunstvorm. We kunnen zo van een nieuwe kunststroming spreken. Zo wordt met dit manifest Olfactory Art toegevoegd aan de ismen van de kunst en spreekt men over 'Olfactisme'.

 

 

 

Olfactisme

Olfactisme is een term afgeleid van het Latijnse werkwoord olfacere (ruiken). Ondanks dat deze term ook gebruikt wordt in bv. de synesthesie waar hij eerder de betekenis heeft van een sensatie van geur ontstaan door andere zintuigen dan de olfactory stimuli, bekijken we deze term als isme in de kunststromingen eerder vanuit hoe geur als medium context geeft en/of concept kan zijn van het werk. Maar dit neemt niet weg dat de manier hoe synesthesie naar de term kijkt ook een boeiend gegeven is. Uiteindelijk gaat het over een cross-over werking tussen ruiken of het idee van ruiken, de zintuigen en het vertalen van de waarneming en/of ervaring.

Algemeen spreken we dus van Olfactisme wanneer we het over kunst hebben waarbij geur als medium deel uitmaakt van het werk of geur an sich het kunstwerk is. Een visuele weergave is echter ook mogelijk indien het duidelijk is dat het gaat over geurconcepten en/of kunstwerken waarbij geur context is of geeft.

Men kan Olfactisme opdelen in Olfactionisme en Olfactorisme.

 

 

 

Olfactionisme

Fact & Action

In het woord Olfactionisme vinden we de woorden 'Fact' en 'Action' terug. Twee begrippen die de term verduidelijken. Via het gebruiken van een 'Fact' kan men iemand aanzetten tot 'Action', maar 'Action kan ook iemand aanzetten tot nadenken over een 'Fact' en zelfs tot het aanvaarden van een Fact. Zo kan geur je aldus ook laten nadenken over een 'Fact'. Geur doet je dan overgaan tot 'Action' om het 'Fact' in vraag te stellen, te aanvaarden of niet te aanvaarden of je er zelfs tegen te verzetten of ervoor te strijden. Maar geur kan ook het 'Fact' zijn, het resultaat, waarneming of ondervinding van een bepaalde Action. Geur geeft hierbij context aan het werk.

Geur kan zo ook 'Action' zijn wanneer deze je laat nadenken, vaststellen of ondervinden. Maw geur is 'Fact' en 'Action' maar hoeft niet de twee samen te zijn en hoeft zelfs niet één van de twee te zijn om over te gaan tot Action of vaststellen van een Fact.
Het woord Fact vind je ook terug in het Olfactorisme, maar daar vertrekken we voornamelijk vanuit geur als 'factor' en geur als 'actor'.

 

Fact

- Een 'Fact' is een gebeurtenis, gegeven of situatie waarvan de werkelijkheid vaststaat
- Een 'Fact' kan ofwel zintuiglijk worden waargenomen en/of instrumenteel
gemeten worden. De waarneming op zich kan echter subjectief zijn en afhankelijk zijn van persoonsgebonden omstandigheden en interpretaties.
- Een 'Fact' bepaalt de waarneming, maar de waarneming kan ook een 'Fact' beïnvloeden.
- Facts staan aan de basis van kennis.
- Facts kunnen door het verstand geordend worden tot een inzicht.
- Facts staan in nauw verband met het begrip waarheid.
- Een Fact wordt meestal algemeen aanvaard.

Uit bovenstaande kan men afleiden dat een Fact context kan geven of context kan zijn. Tevens kan het gebruiken van een Fact(s) concept zijn of een concept ondersteunen.
Facts zetten aan tot nadenken, reflecteren, vaststellen en soms ook tot actie en reactie.

 

 

Action

In het woord Olfactionisme zit het woord 'action' en dit is juist wat geur hier wil bewerkstellen. De toeschouwer aanzetten tot actie, maar ook reactie. Een kunstwerk met geur of geur als kunstwerk dient de toeschouwer aan te zetten tot nadenken en mag niet louter als decoratie van het werk gebruikt worden tenzij deze vorm van decoratie ook bijdraagt aan de inhoud van het werk. Maw geur moet bijdragen aan de context van het werk. Geur kan hier de contextdrager zijn, maar kan ook de contextgever zijn in relatie met de andere elementen van het kunstwerk zijnde bv. het visuele en/of het auditieve, het tactiele of het gustatieve. Men zou hier kunnen zeggen dat geur een associatieve werking dient te hebben.

Geur kan hier echter ook gewoon een ondersteunende functie hebben, maar alleen wanneer deze functie een niet te missen element van het kunstwerk is om tot de juiste context van het werk te komen. Bij het weglaten van de geur zou het werk juist de aandacht voor haar context verliezen en ook de 'Action' zou anders zijn of zelfs volledig wegvallen.

- Een 'Action' is een intentie en heeft meestal een doel voor ogen
- Een 'Action' kan zowel lichamelijk, mentaal of instrumenteel zijn
- Een 'Action' is een handeling
- Een 'Action' is waarneembaar door minstens 1 zintuig tenzij de 'Action' het gevolg is van een ontstaan denkpatroon en deze 'Action' zich alleen afspeelt in het geheugen, maw het nadenken of het oproepen van een herinnering.
- Een 'Action' heeft meestal een reactie en/of kan ook doen nadenken, reflecteren over een reactie, maar is daarom niet noodzakelijk de oorzaak of gevolg van een reactie. Een Action kan nl. een Fact een ander inzicht geven waardoor deze een reactie opwekt.

In het algemeen zal de term Olfactionisme vooral gebruikt worden bij kunstwerken waarbij de geur an sich context geeft of de geur in combinatie met het visuele en/of het auditieve, tactiele of gustatieve een context heeft. Geur kan ook als concept van het werk gebruikt worden om zo tot een context te komen in relatie met andere zintuigen.
De titel van het werk kan ook de geur een andere context geven of geur kan dit voor de titel doen. Zo kan bv. de titel eerst niet te begrijpen zijn, maar in relatie tot de geur en/ of de andere elementen van het werk, - indien deze aanwezig zijn, een nieuwe leesinhoud krijgen waardoor het geheel wel een bepaalde of een andere context krijgt.

 

 

Het Olfactorisme

Factor & Actor

Men spreekt van het Olfactorisme wanneer geur alleen de 'Actor' is of 'Factor' van het werk. De term Olfactorisme wordt vooral gebruikt bij kunstwerken die alleen uit geur bestaan of geur alleen in combinatie met kleuren, vormen, composities, contrasten, licht of donkerte. De geurfactor van het werk an sich staat centraal. De context ligt hier bij hoe de geur an sich is samengesteld en wat deze oproept of doet ervaren. Onder het Olfactorisme vinden we vooral veel samengestelde geuren terug waaronder parfums. Centraal staat de geur en de ervaring van de geur, maar ook de samenstelling kan bepalend zijn om tot het Olfactorisme worden gerekend. Men zou het Olfactorisme kunnen vergelijken met het zoeken naar de juiste compositie, net zoals men bij de schilderkunst stromingen terugvindt waarbij de compositie van het werk primeert.

- Compositie van geuren, samengestelde geuren en/of enkelvoudige geuren
- Gebruikmaken van natuurlijke, natuur identieke en/of synthetische geuren in een bepaalde compositie om zo tot een nieuwe geur te komen
- Gemengde geuren
- Gebruikmaken van nieuwe geurmoleculen
- Doorheen de tijd gemengde geuren, o.a. een geurconcert
- Door lichamelijke verplaatsing in een ruimte geuren mengen
- ...

Bij het Olfactorisme hoort ook het laten ruiken van geuranalyses, of namaken van geuren van bepaalde locaties, lichamen, dieren, objecten en planten om de toeschouwer puur olfactief bewust te maken van zijn leefomgeving, identiteit en/of situatie. Tevens is ook het registreren van geuren en deze vastleggen op een kaart met bedoeling de toeschouwer olfactief bewust te maken van zijn omgeving onderdeel van het Olfactorisme. Maw het creëren van geurbewustzijn van de toestand waarin de toeschouwer zich bevindt door het gebruik van alleen geurstoffen hoort thuis bij het Olfactorisme. Wanneer het creëren van geurbewustzijn van een toestand niet alleen door geurstoffen gebeurt, maar ook door een ander gegeven of een hulpmiddel dat geen geurstof is, hoort dit thuis bij het Olfactionisme, net zoals het aanzetten tot ruiken via smell devices thuishoort bij het Olfactionisme.

Het creëren van geurherinneringen louter via een geurstof hoort thuis bij het Olfactorisme. Het namaken van geurherinneringen via een geurstof kan nl. context oproepen of geven aan een bepaalde locatie, situatie of gebeurtenis.
Geurgebruik in architectuur om zo bij te dragen aan een vorm van leven of te beleven kan ook thuis horen in het olfactorisme wanneer deze geen commerciële, amusement en/ of medische functie heeft. Geur kan zo ook het tactiele van bouwmaterialen ondersteunen of zelfs via de geur van de gekozen bouwmaterialen een meerwaarde geven en bijdragen aan de ervaring van het gebouw. De geur in relatie tot het gebouw is subjectief, maar de combinatie kan een cognitief gegeven en/of gevoel oproepen.

Geur in combinatie met het tactiele, muziek of geluid kan ook deel uitmaken van het olfactorisme wanneer deze combinatie een artistieke ervaring of beleving heeft zonder te vervallen in amusement, medische of commerciële uitingen. Wanneer de combinatie aanzet tot discours zullen we echter eerder spreken van het olfactionisme.

Concreet zou je kunnen zeggen dat het Olfactorisme de 'architectuur van de geur' is dat artistieke waarden geeft, welke meer is dan alleen het samengestelde.

 

 

 

Olfactionisme of Olfactorisme?

Om verwarring tussen beiden te voorkomen kan de term Olfactisme als algemene omschrijving gekozen worden. De opdeling zal pas noodzakelijk zijn wanneer men een opdeling wil maken tussen olfactorische kunstwerken.

Om het gebruik van geuren die niet thuis horen bij het Olfactisme en de twee onderverdelingen, Olfactionisme en Olfactorisme, te klasseren gebruiken we de term 'Olfactourisme'. In dit isme zit het woord 'Tourism' en is een duidelijke verwijzing naar de niet kunstvorm, maar wel een onderliggende verwijzing naar het ambachtelijke, illustratieve, eventueel medische en amusement gegeven.

 

Het Olfactourisme

Bij het Olfactourisme horen o.a. volgenden thuis, tenzij ze bijdragen aan een kunstwerk waarbij er context gecreëerd wordt of tenzij deze in een kunstinstallatie gebruikt worden. Maar dan is het geheel van het werk of de installatie dat als kunstwerk wordt beschouwd en niet het geuronderdeel apart

- Illustratieve geuren voor ondersteuning van een beeldverhaal
- Geurcommercials
- Functionele geurstoffen
- Sfeergeuren
- Aromatherapie
- Traditionele technieken voor de creatie van geurstoffen, cfr. distillatie, enfleurage,...
- Geurworkshops, parfum workshops
- Geur-dj, (gebruiken van geur op festivals, optredens, fuiven, discotheken, feestjes, ...)
- Geurverstuiving bij een niet kunstfilm, video of documentaire
- Gebruikmaken van geurtechnologieën ter amusement van de toeschouwer
- Scratch & sniff voor commerciële doelen, films en publicaties
- Geuranimatie
- Geurcommunicatie
- Parfums die niet voldoen aan het Olfactorisme
- Hobby parfummakers
- ...

 

 

 

Opsomming van Olfactory Art soorten

Kunst is vrij en een opsomming van verschillende mogelijkheden om Olfactory Art te creëren mag geen beperking zijn, vandaar dat deze lijst niet volledig is en vrij aangevuld kan worden. Belangrijk is dat geur een noodzakelijk onderdeel van het werk moet zijn en samen voldoet aan het Olfactisme.

- Geurinstallaties
- Geurschilderijen
- Geursculpturen
- Geurtekeningen
- Geurruimtes
- Geurarchitectuur
- Smell devices welke geen commerciële functie hebben, maar wel tot doel de toeschouwer geurbewust te maken of een bepaalde context te geven waar naar geur wordt verwezen of als hulpstuk wordt gebruikt om het ruiken te ondersteunen
- Parfums
- Geurperformances welke ook Perfumances genoemd kunnen worden wanneer het medium geur gebruikt wordt.
- Geurvideos en geurfilms
- De neus ( waarbij de functie van het ruiken benadrukt wordt en niet puur als visueel onderdeel van mens of dier)
- Geurkaarten van steden waarbij de focus ligt op het creëren van geurbewustheid van een situatie.
- Geurdansen
- Gedigitaliseerde geurtechnologie kunst

- ...

 

 

 

Over de geur!

Lekker, mooi, aangenaam, heerlijk, super, wee en stinken!

In het olfactisme is de geur 'an sich' bepalend of als 'onderdeel' bepalend voor het werk. De geur kan ALLES zijn. Er zijn geen beperkingen, zolang de geur bijdraagt aan het werk of zelf het werk is. Zo zijn niet alleen enkelvoudige geurstoffen mogelijk, maar ook samengestelde geuren zoals parfums of een geurmix dat gecreëerd werd doorheen de tijd zoals bij geurconcerten en geur-dj settings wanneer deze niet het amusement, de commercie of het medische bewerkstelligen.
Het amusement, de commercie en het medische als geuroutput kan wel onderdeel zijn van een werk om tot een bepaalde context te komen om tot het olfactisme te horen, maar niet wanneer deze louter in hun functie gebruikt worden zonder een extra meerwaarde of doel aan derden te geven.
Geuren mogen goed ruiken, maar mogen ook wee zijn en stinken! Zolang de geurkeuze aansluit bij het idee van een artistiek werk en bijdraagt tot de betekenis, leesrichting en/of ervaring van het werk.
Geur is vrij(heid).

 

 

Dit manifest roept alle kunstenaars op om het geurexperiment aan te gaan.


Dit manifest roept alle curatoren, museumdirecteurs, tentoonstellingsmakers en organisatoren op om meer olfactory art tonen


Dit manifest roept alle toeschouwers op om verder te kijken dan hun neus lang is wanneer ze een olfactory Art werk ervaren om stil te staan bij de context van het werk en welke functie geur als medium hierin heeft.

 

Dit manifest roept ALLEN op om harder te ruiken!

Keep on smelling

Peter de Cupere

Op 11 augustus 2014 zal Peter de Cupere zijn Olfactory Art Manifest ondertekenen met zijn eigen geur. Een beperkte oplage wordt uitgegeven en ondertekend. Meer info volgt.

FaLang translation system by Faboba